Na przestrzeni czasów klasztor przechodził różne koleje losu. W czasie trwania II wojny światowej utworzony został na terenie Sanktuarium obóz, w którym przebywali internowani zakonnicy i księża z okolicznych parafii, później Żydzi i Polacy, a od 1940 r. po klęsce pod Dunkierką, jeńcy angielscy. Pamięć o tych wydarzeniach skłoniła okoliczną ludność, aby przy pomocy swoich duszpasterzy, jako hołd oddany wszystkim pomordowanym, wystawić Misterium Męki Pańskiej.

Górka Klasztorna nie jest sanktuarium kalwaryjskim w sensie topograficznym. Różni się zasadniczo od polskich kalwarii, które od początku były budowane z myślą o kulcie Męki Pańskiej. Górka, jako miejsce wybrane przez Matkę Bożą, pod względem przestrzennym przypomina inne ośrodki kultu maryjnego. Jednak tradycja przedstawień pasyjnych odcisnęła wyraźne piętno w wyglądzie klasztoru i jego otoczeniu.

Męczeństwo Jezusa nie jest jedynym tematem misteriów w kościele katolickim. Współcześnie w Polsce równie często przedstawia się zaśnięcie i wniebowzięcie Matki Boskiej. Z inscenizacji pasyjnych znana jest od stuleci Kalwaria Zebrzydowska, także upamiętnia dramat Chrystusa obrzędami para teatralnymi działające od XVI wieku Arcybractwo Męki Pańskiej przy krakowskim kościele Franciszkanów.

Pomysłodawcą, organizatorem i reżyserem pierwszego przedstawienia pasyjnego był ks. Jan Czekała.

Scenariusz przedstawienia został oparty na ewangeliach i książce Romana Brandstaettera pt. "Jezus z Nazaretu". Wykorzystanie w misterium powieści o Jezusie wprowadziło wątki, których nie ma w Nowym Testamencie i rozbudowało dialogi.

Rolę Chrystusa w góreckim misterium grali jego kapłani. Od czasu ks. Jana Czekały w postać Jezusa wcielali się m.in. ks. Stanisław Michalik MSF, ks. Tomasz Górecki MSF, ks. Marian Kołodziejczyk MSF, ks. Marek Michalski MSF, ks. Sławomir Wiktorowicz MSF, ks. Marian Kołodziejczyk MSF. Obecnie rolę Jezusa gra ks. Robert Ablewicz MSF

Nad całością Misterium czuwa dyrektor, reżyser Ks. Andrzej Kościukiewicz MSF, oraz specjalnie zatrudniona rzesza innych pracowników tj. techników od aparatury nagłaśniającej, osoby odpowiedzialne za charakteryzację aktorów, osoby zajmujące się scenografią, całe wyspecjalizowane zaplecze biurowe, informacyjne, służby porządkowe, i cała rzesza innych pomocników potrzebnych przy organizowaniu tak wielkiej imprezy masowej o charakterze religijno kulturalnym. Godne uwagi są zawarte w Misterium realistyczne sceny biczowania i ukrzyżowania, które nadają całemu przedstawieniu cech autentyczności. Nowością jest muzyka skomponowana specjalnie na potrzeby Misterium przez Pana Roberta Kanaana z Poznania w 1998r.

Aby misterium posiadało tak profesjonalny charakter i mogło realistycznie odzwierciedlać Mękę i Śmierć Jezusa Chrystusa bierze w nim udział ponad stu aktorów, przebranych w stroje oddające nastrój ówczesnych czasów. Jest to jedyne misterium gdzie w ramach kształcenia i rozwoju kultury chrześcijańskiej większość ról przedstawiają nieprofesjonalni aktorzy, będący na co dzień zwykłymi prostymi rolnikami. Najważniejsze postacie w dramacie są od lat grane przez te same osoby. Zmiany w obsadzie zdarzają się każdego roku, ale są niewielkie. Osoby występujące w misterium są powszechnie znane w społeczności lokalnej. Role, które grają oddziaływają na ich codzienne życie, zdarzało się, że podczas próby zabrakło kogoś, bo w tym czasie "cieliła się krowa", albo rzeźnik rozpoczął swoją pracę, przerwał na czas próby, by potem dokończyć swego dzieła - pilnowany cały czas przez zleceniodawców. Jak zrozumieć gospodarzy, rolników, którzy w zlewni mleczarskiej mówią do siebie: "Kajfaszu dziś przywiozłeś trzy bańki mleka", albo gdy ktoś mówi "to są dzieci Judasza"? W taki sposób łączy się to co jest tajemnicą wiary z prozą życia, ci ludzie do dzisiaj nie zdają sobie sprawy, że ich życie stało się niebotyczne - "dotykające nieba" .

Na Placu Objawienia zebrani widzowie oglądają prawie trzygodzinne "Theatrum sacrum". Przedstawienie rozpoczyna scena w pałacu Kajfasza, gdzie przed widownią odsłaniają się kulisy planu pojmania Chrystusa. Członkowie Sanhedrynu rozmawiają z Judaszem, uzasadniają potrzebę uwięzienia niewygodnego proroka z Nazaretu. Następnie akcja przenosi się do wieczernika. Aktorzy przedstawiają znaną z ewangelii scenę, w której Jezus myje nogi swoim uczniom. W czasie ostatniej wieczerzy Syn Boży ustanawia ofiarę eucharystyczną. Chlebem ze stołu zostają obdarowani widzowie. Akcja misterium przenosi się na Górę Oliwną. Tam Chrystus modli się, następnie jest zdradzony i w dramatycznych okolicznościach pojmany. W siedzibie arcykapłana Annasza Judasz otrzymuje swoje 30 srebrników. Odbywa się pierwsze przesłuchanie Jezusa. Tymczasem na dziedzińcu pałacu arcykapłana pojawia się apostoł Piotr oraz Maryja w towarzystwie Jana i Jakuba. Piotr zostaje rozpoznany przez służbę Annasza, zapiera się swojego mistrza i ucieka. Jan nie odstępuje Maryi i razem z Jakubem są świadkami procesu Jezusa. W dalszych odsłonach dramatu widzowie oglądają Chrystusa na śledztwie u Kajfasza, Piłata i Heroda. Żona namiestnika rzymskiego wstawia się za Jezusem i Piłat postanawia skorzystać z przywileju wypuszczenia jednego więźnia z okazji święta żydowskiego. Lud jednak nie wybiera Syna Bożego. Poncjusz Piłat uwalnia Barabasza, a Jezusa z Nazaretu skazuje na śmierć. Kaźń Chrystusa rozpoczyna biczowanie. W przedstawieniu znowu pojawia się Judasz. Zrozpaczony zdrajca nękany wyrzutami sumienia szykuje sznur, by się powiesić. Do tej pory pasja rozgrywała się w przestrzeni Placu Objawienia. Droga na Golgotę wiedzie poza murami klasztoru przez Gaj z ponad 600 letnimi dębami przylegający do sanktuarium od strony wschodniej i południowej. Ukrzyżowanie następuje na specjalnie usypanym wzgórzu po północnej stronie klasztoru. Po zdjęciu z krzyża ciało Jezusa spoczywa na kolanach matki.

Widzowie w trakcie przedstawienia stają się mimo woli jego aktorami - grają rolę tłumu z kart ewangelii. Reakcje ludzi są spontaniczne, nieprzewidywalne. Zdarza się, że ktoś jest gotów bronić Jezusa przed brutalnymi legionistami, ktoś inny zaintonuje pieśń w momencie śmierci Syna Bożego. Wśród widzów są też osoby, dla których pasja staje się okazją do żartów. W takich chwilach widownia nabiera cech tłumu z ewangelii, w którym, obok nabożnych, znajdowali się ludzie obojętni i ci, którzy szydzili z Chrystusa. Misterium staje się przez to jeszcze bardziej autentyczne. Oto co powiedziała jedna z aktorek grająca rolę płaczącej niewiasty: "Drżę żeby za mocno nie bili Jezusa, żeby żołnierze na koniach nikogo nie poturbowali. Najbardziej denerwuję się, kiedy niektórzy młodzi ludzie wyśmiewają się ze sceny ukrzyżowania Jezusa. Starsi to co innego - płaczą i modlą się".

Atmosfera misterium, dialogi przepełnione treściami ewangelicznymi wzruszają aktorów i widzów. Pierwszy odtwórca roli Jezusa tak opisuje swoje odczucia: "Z wysokości krzyża inaczej się patrzy na świat, mimo, że jest się człowiekiem. Przychodzi taki moment, że widziałem całe moje życie, jak to ponoć bywa w chwilach śmiertelnego zagrożenia. Gdy idę z krzyżem na ramionach, a dzieci płaczą, kobiety przyklękają, to i ja zapominam kim jestem".

Reżyser Misterium: Ks. Andrzej Kościukiewicz MSF tel/fax 067 2860848  e-mail misterium@msf.opoka.org.pl

Muzyka: Robert Kanaan

Operator Dźwięku: Henryk Szopiński